Doelsturing in de landbouw: wat is het en waarom is het belangrijk?

Sinds de start van dit kabinet wordt er in de landbouwsector veel gesproken over doelsturing. Ook Agrifirm-GMN houdt zich hier actief mee bezig. Maar wat betekent doelsturing precies? En  vervangt dat dan alle voorschriften?

Nederland heeft een goed werkend systeem van teeltvoorschriften, controle en certificering. Dit systeem zorgt ervoor dat landbouwproducten aan hoge kwaliteitseisen voldoen en dat de export gewaarborgd blijft. Dit systeem zal zeker blijven bestaan.

Toch spelen teeltvoorschriften ook een grote rol bij het behalen van milieudoelen. Milieudoelen die te maken hebben met de kwaliteit van oppervlaktewater, grondwater, lucht en natuur. De Europese en Nederlandse overheden proberen al tientallen jaren deze milieudoelen te halen. Er zijn verschillende beleidsmaatregelen ingevoerd, zoals:

• Het Actieprogramma Nitraatrichtlijn (sinds 1995, gericht op het verminderen van nitraatuitspoeling).
• De Kaderrichtlijn Water (sinds 2000, voor verbetering van de waterkwaliteit).
• Natura 2000-wetgeving (eerste regelgeving uit 1992, ter bescherming van kwetsbare natuurgebieden).

Ondanks al deze wetgeving en bijbehorende maatregelen worden de milieudoelen al heel lang niet gehaald. Als reactie hierop heeft de overheid steeds strengere en gedetailleerdere regels opgelegd, ook wel middelvoorschriften genoemd. Denk aan regels over hoeveel meststoffen per gewas en per gebied mogen worden gebruikt, bij welke windsnelheid gewasbeschermingsmiddelen gespoten mogen worden en hoe ver boeren van slootkanten moeten blijven.

Waarom werken middelvoorschriften niet goed?

Hoewel deze regels bedoeld zijn om milieudoelen te halen, blijken ze in de praktijk vaak niet effectief te zijn. Dit heeft een aantal redenen:

• De voorschriften zijn complex en bureaucratisch, waardoor ze moeilijk uitvoerbaar zijn in de praktijk.
• Per regio en per boer verschillen de omstandigheden sterk, dit maakt de voorschriften slecht controleerbaar.
• De boer krijgt niet de kans of ruimte om zelf een oplossing te bedenken.

Een goed voorbeeld van sterk regionale verschillen heeft te maken met de Kaderrichtlijn Water, die zich richt op de waterkwaliteit in meer dan 700 verschillende waterloopgebieden. In elk gebied spelen andere problemen, waardoor generieke regels niet goed werken.

De oplossing: doelsturing

Agrifirm pleit daarom al lange tijd voor een ander systeem: doelsturing. Dit betekent dat er duidelijke indicatoren worden ontwikkeld waarmee boeren en telers zelf kunnen bepalen hoe hun activiteiten het milieu beïnvloeden. Bijvoorbeeld:

• De milieubelasting van gewasbeschermingsmiddelen, met indicatoren die de impact op bodemleven en waterkwaliteit weergeven.
• De stikstofbalans van een bedrijf, die laat zien hoeveel stikstof daadwerkelijk verloren gaat in de omgeving.

Met deze informatie kunnen boeren, samen met adviseurs, zelf maatregelen nemen om hun impact te verminderen. Dit geeft meer ruimte en stimuleert innovatie.

Een bewezen succes: de KringloopWijzer

Binnen de zuivelsector wordt al succesvol gewerkt met een doelsturingssysteem: de KringloopWijzer. Dit systeem meet onder andere:

• Het stikstofbodemoverschot (hoeveel stikstof verloren gaat).
• De ammoniakuitstoot per hectare (hoeveel ammoniak in de lucht komt).

Melkveehouders krijgen beloningen als ze verbeteringen doorvoeren. Dit systeem werkt goed omdat het boeren keuzevrijheid geeft: zij beslissen zelf welke maatregelen het beste passen bij hun bedrijfsvoering.

Toch heeft de overheid deze succesvolle aanpak nog niet breed omarmd. Dit is een gemiste kans, want doelsturing kan juist helpen om milieudoelen wél te behalen.

De toekomst van doelsturing

Doelsturing zal niet alle landbouwvoorschriften vervangen, maar het kan wel een belangrijke bijdrage leveren aan een toekomstbestendige landbouw. Het biedt boeren meer vrijheid en zorgt tegelijkertijd voor een effectievere bescherming van het milieu.

Voor meer informatie over doelsturing kunt u hier terecht.